Cách viết 昃 (zè) — ý nghĩa “Mặt trời xế bóng”

Chữ 昃 có 8 nét, thứ tự viết: nét ngang, nét dọc, nét chấm, nét ngang, nét xiên trái, nét xiên phải, nét ngang, nét xiên. Lưu ý phần dưới là chữ 仄, viết nét xiên trái trước rồi đến nét xiên phải, cuối cùng là nét ngang. Thường người học hay nhầm thứ tự nét xiên, nhưng hãy nhớ quy tắc: trái trước, phải sau, ngang cuối.

Chữ 旨 (zhǐ) có nghĩa là ý chỉ, gồm 日 và 匕 (cái thìa), không liên quan đến thời gian. Chữ 早 (zǎo) nghĩa là buổi sáng, gồm 日 và 十 (mười), tượng trưng mặt trời mọc lên từ mặt đất. Còn 昃 chỉ mặt trời xế chiều. Nét khác biệt chính là phần dưới: 旨 có 匕, 早 có 十, còn 昃 có 仄.

Chữ 昃 không phổ biến trong giao tiếp hàng ngày, chủ yếu xuất hiện trong văn chương cổ, thơ ca, hoặc các văn bản lịch sử. Ví dụ, '日昃' chỉ thời điểm mặt trời xế bóng, thường được dùng để miêu tả sự trôi qua của thời gian hoặc sự tàn lụi. Trong tiếng Việt, có thể liên tưởng đến từ 'xế' trong 'xế chiều'.

Trong văn hóa Trung Quốc, thời gian được chia thành 12 canh giờ, và '日昃' là khoảng thời gian từ 13h đến 15h, tương ứng với giờ Mùi. Người xưa quan niệm đây là lúc mặt trời bắt đầu suy yếu, tượng trưng cho sự chuyển giao giữa ngày và đêm. Chữ này thường được dùng trong các bài thơ để gợi lên nỗi buồn về sự ngắn ngủi của thời gian.

Chữ 昃 thường kết hợp với các từ chỉ thời gian hoặc hành động. Ví dụ: '昃食' (zè shí) nghĩa là ăn muộn vì bận việc, '昃影' (zè yǐng) là bóng xế, tức bóng in xuống khi mặt trời nghiêng. Khi học, bạn có thể tạo câu như '日昃而食' (mặt trời xế mới ăn) để nhớ cách dùng. Ngoài ra, hãy chú ý đến ngữ cảnh văn chương, vì chữ này ít dùng trong khẩu ngữ.

Từ thông dụng chứa 昃 gồm: 日昃 (rì zè) — Mặt trời xế chiều; 昃食 (zè shí) — Ăn muộn (do bận việc); 昃影 (zè yǐng) — Bóng xế.